Zuurstof toedienen: wat moet je weten?
Zuurstof toedienen is een belangrijke verpleegtechnische handeling die wordt ingezet wanneer een cliënt onvoldoende zuurstof opneemt. Onjuist gebruik brengt risico's met zich mee, daarom mag zuurstof alleen worden toegediend door zorgverleners die hiervoor bevoegd en bekwaam zijn.
Wat is saturatie?
De zuurstofsaturatie geeft aan hoeveel zuurstof er aan hemoglobine in het bloed is gebonden. Deze waarde wordt gemeten met een saturatiemeter (pulsoximeter), meestal op een vinger. De uitslag helpt bij het beoordelen of een cliënt voldoende zuurstof krijgt en of aanvullende zuurstoftherapie nodig is.
Bij gezonde mensen ligt de saturatie meestal tussen de 95% en 99%. Bij mensen met een longaandoening kan deze waarde lager zijn, waardoor klachten zoals vermoeidheid en benauwdheid kunnen ontstaan.
Wanneer wordt zuurstof toegediend?
De gemeten saturatie geeft samen met de klachten van de cliënt inzicht in de zuurstofvoorziening van het lichaam. Wanneer sprake is van een zuurstoftekort, kan zuurstoftherapie nodig zijn. Zuurstoftherapie wordt toegepast om een zuurstoftekort te behandelen en klachten van benauwdheid te verminderen. Dit kan voorkomen bij aandoeningen zoals COPD, astma, een longontsteking, hartfalen of ernstige allergische reacties.
Daarnaast kan zuurstof worden ingezet om het comfort van een cliënt te vergroten, bijvoorbeeld na een operatie of in de palliatieve fase. Ook bij aandoeningen zoals clusterhoofdpijn kan zuurstof verlichting bieden.
Signalen van zuurstoftekort
Een zuurstoftekort kan zich op verschillende manieren uiten. Veelvoorkomende signalen zijn:
kortademigheid;
vermoeidheid;
verwardheid;
verhoogde ademhalingsfrequentie;
onrust of angst;
blauwverkleuring van lippen, vingers of nagels.
Bij kinderen zijn neusvleugelen en het intrekken van de borstkas belangrijke aandachtspunten.
Wanneer heeft zuurstoftherapie effect?
Zuurstofbehandeling heeft alleen zin wanneer de longen voldoende zuurstof kunnen opnemen en afgeven aan het bloed. Daarbij zijn een goede bloedsomloop en voldoende hemoglobine in het bloed noodzakelijk.
Voor een veilige behandeling maakt de arts duidelijke afspraken over:
de hoeveelheid zuurstof (liter per minuut);
de manier van toedienen;
het evalueren van de behandeling.
Verschillende manieren van zuurstoftoediening
De manier van toedienen hangt af van de zuurstofbehoefte van de cliënt.
Zuurstofbril of zuurstofkatheter: voor lage tot matige zuurstofbehoefte.
Zuurstofmasker: wanneer een hogere zuurstofconcentratie nodig is.
Venturimasker: levert een nauwkeurig ingestelde zuurstofconcentratie.
Non-rebreathingmasker: voor hoge concentraties zuurstof.
Tracheotomiemasker of zuurstofconnector: bij cliënten met een tracheostoma.
Hoe verloopt zuurstoftoediening in de praktijk?
De zorgverlener controleert eerst het voorschrift, de cliëntgegevens en de werking van het zuurstofsysteem. Vervolgens wordt de voorgeschreven hoeveelheid zuurstof ingesteld.
Daarna wordt de zuurstof toegediend via een zuurstofbril, katheter of masker. Na het aanbrengen wordt gecontroleerd of het hulpmiddel goed zit, of de zuurstof goed doorstroomt en of het gewenste effect wordt bereikt.
Contra-indicaties en aandachtspunten
Bij verwondingen aan de neus, keel of het gezicht en bij schedel- of hersenletsel kan zuurstoftherapie een contra-indicatie vormen of extra voorzichtigheid vereisen.
Daarnaast is het belangrijk om alert te zijn op:
een te hoge of te lage zuurstofdosering;
uitdroging van neus en luchtwegen;
drukplekken door een zuurstofbril of masker;
onvoldoende doorstroming van zuurstof door een knik of obstructie in de slang.
Goede observatie, mond- en neusverzorging en regelmatige controle van de apparatuur dragen bij aan een veilige behandeling.
Ben je Verzorgende IG of Verpleegkundige en wil je meer leren over het veilig uitvoeren van zuurstoftoediening en andere verpleegtechnische handelingen? Volg dan de training Verpleegtechnische handelingen van Zorgwerk. Zo blijf je bevoegd, bekwaam en goed voorbereid om zorg van hoge kwaliteit te leveren.