Injecteren (intramusculair en subcutaan)

Injecteren is een voorbehouden handeling: je mag het alleen uitvoeren wanneer je bevoegd én bekwaam bent. Voor verpleegkundigen, verzorgenden en artsen is het een van de meest uitgevoerde handelingen, maar wél één die vraagt om kennis van anatomie, medicatietoediening en veilige technieken. Een verkeerde injectie kan leiden tot pijn, infecties of zelfs ernstige complicaties.

Daarom is het essentieel dat je precies weet waar, hoe en met welke techniek je injecteert.

Voorbereiding: opzuigen, ontluchten, en desinfecteren

Voor je injecteert controleer je de medicatie, tijd, dosis en de toedieningsweg.  Zuig de medicatie steriel op en ontlucht de injectiespuit, wanneer er ongewenst lucht in zit. Desinfecteer de huid en laat deze drogen en bepaal zorgvuldig de injectieplaats.

Plaatsbepaling

Het kiezen van de juiste injectieplaats is een kleine handeling, maar het maakt een groot verschil in opname, comfort en veiligheid. Plaatsbepaling is daarom een cruciaal onderdeel van injecteren.

Injectiemethoden

Subcutaan injecteren (SC)

Bij subcutaan injecteren breng je medicatie in het weefsel onder de huid, de subcutis. De opname is trager dan bij IM (intramusculair injecteren), ideaal voor medicatie die geleidelijk moet worden afgegeven, zoals insuline, antistolling en allergiemedicatie.

De naald moet door: de opperhuid, de lederhuid en eindigen in het subcutane weefsel, niet in de spier.

Technieken

• Loodrechttechniek (90°): Wordt het vaakst toegepast en heeft de voorkeur, omdat het de meest eenvoudige techniek is. Steek de naald recht door de huid in. De naald passeert de opperhuid en lederhuid en komt in het onderhuidse weefsel. Tijdens het injecteren kun je de huid licht aanspannen.

• Huidplooitechniek (45°): Vaak gebruikt bij zelf opgetrokken medicatie. Door de naald boven deze plooi te positioneren, kun je de injectiediepte inschatten. Pak de huid op met 2 of 3 vingers en steek de naald in onder een hoek van 45 graden, halverwege de huidplooi.

• Loodrechte huidplooitechniek: De loodrechte huidplooitechniek combineert het optillen van een huidplooi met een loodrechte injectie. Deze methode wordt vaak aanbevolen bij anticoagulantia. Pak de huid op met 2 of 3 vingers (met 5 vingers is de plooi vaak te dik en neem je mogelijk spierweefsel mee). Steek de naald vervolgens recht door de huid, door de opperhuid en lederhuid, tot in het onderhuidse weefsel.

Intramusculair injecteren

Bij intramusculair injecteren injecteer je in het spierweefsel. Spieren zijn rijk doorbloed, waardoor de opname sneller verloopt dan bij subcutane injecties.

Kies altijd een plek met voldoende spiermassa en veilige afstand tot grote structuren. Geschikte IM‑locaties zijn:

-          Bilregio (ventrogluteaal: gluteus medius/minimus): voorkeurslocatie voor intramusculaire injecties vanwege veiligheid en voorspelbare anatomie.

-          Bilregio (dorsogluteaal: gluteus maximus): wordt minder vaak aanbevolen vanwege risico op zenuw- en vaatletsel en variabele vetdikte.

-          Het bovenbeen (vastus lateralis en rectus femoris): goed zichtbaar en goed toegankelijk, veel gebruikt bij IM injecties.

-          De bovenarm (deltoïdeus): geschikt voor kleinere volumes.

Typische IM‑medicatie zijn vaccinaties, pijnstillers, hormonen en depotpreparaten zoals antipsychotica. De techniek vraagt om nauwkeurige plaatsbepaling, goede fixatie en een stabiele prikhoek, zodat de medicatie veilig en effectief in de spier terechtkomt.

Technieken:

• Loodrechttechniek(90°): Intramusculair injecteren gebeurt meestal onder een hoek van 90°. De rangeer (Z) techniek wordt het meest aanbevolen, omdat deze veilig is en terugvloeien van het medicijn voorkomt. Het ‘oppakken’ van de spier tussen duim en vingers wordt meestal afgeraden, omdat dit de kans vergroot dat per ongeluk in het onderhuidse weefsel wordt geïnjecteerd.

>   Rangeertechniek (Z- of zigzagtechniek):Verschuif de huid eerst opzij met middel- en ringvinger. Fixeer de spuit met duim en wijsvinger, injecteer het medicijn en laat daarna de huid los. Hierdoor wordt het injectiekanaal afgesloten en kan vloeistof minder makkelijk terugvloeien, wat pijn en irritatie helpt voorkomen.

> Stretchtechniek:Span de huid strak met duim en wijsvinger en steek de naald loodrecht in de spier.

Het is belangrijk dat je bevoegd en bekwaam blijft in alle verpleegtechnische handelingen. Meld je hier aan voor de training verpleegtechnische handelingen bij Zorgwerk.

Afbeelding intramusculair en subcutaan injecteren.

‍ ‍Bronnen

-          CareUp: Al doende leer je! (2022, 22 september). Intramusculair injecteren - CareUp: Virtual Learning Lab. CareUp: Virtual Learning Lab. https://careup.online/ondersteuning/intramusculair-injecteren/

-          Subcutaan (onder de huid) injecteren - Alrijne Ziekenhuis. (z.d.). Alrijne Ziekenhuis. https://www.alrijne.nl/aandoeningen-behandelingen/behandelingen/subcutaan-onder-de-huid-injecteren/

-          Zorg-Wijs, Dé opleider voor zorgprofessionals! (2025, 13 oktober). Injecteren | Intramusculaire injectietechnieken | zorg-wijs.nl [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=c8y92pMQOZQ

-          Zorg-Wijs, Dé opleider voor zorgprofessionals! (2025a, oktober 12). Injecteren | Subcutane injectietechnieken | zorg-wijs.nl [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=2GdGIGB4waI